Erdi Aroa : Katedral Gotikoak

Katedral gotikoak honako ezaugarri hauek zituzten : arku-zorrotza, horma garaiak eta lehio handiak koloretakoak. Katedralak hiriaren barruan egiten ziren eta oso handiak ziren baita. Haiek XIV. mendean hasi ziren egiten.

Catedral de Santa María de Vitoria-Gasteiz

Begiratu bideoa eta ikusi nola joan zen transformatzen Gazteiz.

ERDI AROA: MONASTERIOAK

Monasterioa edo zenobioa eraikin erlijiosoa da non monjeak bizi diren, bai elkarrekin bai bakarka. Han Goiz Erdi Aroko kultura gordetzen zen, liburuak ere idazten zituzten. Monasterioak eliza, klaustroa eta zeldak zituzten. Orain moasterio batzuk hutsik daude.
                                              .
           

                                                                                   






Monje baten zelda.

Leireko moasterioa.












Klaustro bat.


 

Javier-eko moasterioa.

ERDI AROA: ERDI AROKO ARTEA

 Erdi Aroan, atrea leku guztietatik zegoen: elizetankalean, marrazkietan.....

Hemen, Espainian, arte mota asko daude, adibidez:

Bisigodoena, .

Denbora horretan; batzuk ez zekiten ezta, irakurri ezta idatzi eta horregatik, elizetako atearen ondoan edo goi partean, eskultura batzuk ipintzen zituzten. Horrela, jendea ikusten zuenean eskulturak, bazekiten zer ipintzen zuen.

Erdi Aroan, oso gauza politak egiten zituzten, adibidez, koadroak, edo goian ikusten duzuen argazkia.

Gaur egun, Espainian, badaukagu haiek egindako artea, eta ondo zaintzen badugu, pasako diren ute hauetan, beste pertsona batzuk ikusiko du.   

                                                                                                                                                                                             
                                                                                          ZAMORAKO MAGDALENA ELIZA

        ERDI AROA:  NEKAZARIAK

NEKAZARIAK jaun feudalaren (noblea edo goi-elizjendea)agintearen mende zeuden eta jaun feudalei zerga handiak ordaindu behar izaten zizkieten,lurrak lantzeagatik. Nekazaritza lehenengo sektore ekonomikoan kokatzen da, arrantzarekin batera, baina bere baitan oso jarduera ezberdinak biltzen ditu.

ERDI AROA: NOBLEZIA

Kaixo lagunak, nobleei buruzko informazio pixka bat emango dizuet:
Nobleak  erregeari babesa ematen zioten eta horren truke erregeak terrenoak, dirua ... ematen zizkieten. Noblek diru asko zeukatenez, gazteluak ... eraikitzen zituzten. Haiek nekazariekin basaillutza-ituna egiten zuten. Nekazariek hartzen zuten heren bat noblei eman behar zioten eta borrokak zeudenean nobleek nekazariei bere gaztelura joaten uzten zuten.

ERDI AROA: ERREGEAK

                                                     ERREGEAK
Goiz Erdi Aroan kristau-erresumetan erregea zen agintari gorena. Nobleak erregearen agindurak betetzen zituzten lurren eta boterearen truke.


Berant Erdi Aroan nekazari asko hirietara joan ziren, ez zeukatelako jaun feudalen babesa. Hirietan erregearen mesedeak jasotzeen zituzten,haren mende zeuden eta bildutako zergak zuzenean                 Frankoen erregea
 jasotzen zituzten.      
                                                                                                                                                           













                      AlfonsoVII. Erregea


                                                                                                                                   Luis  erregea
                                                                                                                                                                                                                                                                                  

BERANT ERDI AROA : BURGESIA

Kaixo, badakizuenez hau da burgesia. Hemen bere negozioa zuten merkatariek eta eskulangileek.
Ez ziren jaun feudalen basailu. Lanbide bereko pertsonak gremioetan edo lanbide-elkarteetan elkartzen ziren :
ehuleak, igeltseroak, zapatariak, eta abar. Gremio bakoitzak kale berean edo hiriko auzo berean izan ohi zituen lantegiak.

Hirietan feriak eta azokak egiten zituzten, animaliak eta nekazarien eta eskulangileen ekoizpenak salerosteko. Merkataritza -jarduerak bizitasun handia ematen zion ekonomiari.

Denborarekin, urrutiko itsas merkataritzak garrantzi handia hartu zuen. Mediterraneoko hiri batzuek hala nola : ( Venezia,  Genova, Bartzelona, eta Marseilla) itsas merkataritzan parte hartu zuten Ekialde Hurbileko
hiriekin salgaiak trukatuz.

ERDI AROA: gazteluak

"Gaztelu" hitzak latinez datoz: "castellum". Erdi Aroan erabiltzen zituzten haien burua defendatzeko. Kolokatzen ziren mendiaren goian etsaiak etortzen ba ziren, ikusteko.
Joaten ba zarete gaztelu batera, fijatu lehioetan; kanpoan oso estuak dira eta barrutik, oso zabalak. Hori egiten zuten etsaiak zagita zartzerakoan, asko kostatzeko; baina gazteluen soldatarrei, barrutik, ez.
Gaztelu bat gerran ez ba dago, erregeak, dibertitzeko, agintzen zituen soldadu batzuk haien artean borrokatzeko. Gehienak hiltzen ziren, baina biziarekin geratzen zena, premio bat zeukan.

ERDI AROA

                                                      
                                                         GASTEIZ ERDI AROAN
 
 
 

Garai hartan , kanpoko erasoetatik defendatzeko eta bertako biztanleak babesteko, erregeek eta jaunek gotorlekuak eraiki zituzten: gazteluak eta dorretxeak.

Merkataritzarekin batera, lanbide berriak agertzen ziren : artisauak. Lanbide bakoitza kale batean, adibidez: arotzak bizi ziren Arostegi kalean, Tindategi kalean tindatzaileak, zapatariak beste kale batean eta horrela artisau guztiak

ERDI AROA: errekonkista

  Hemen ikusi ahal dituzue errekonkistako bi argazki.
  Mapan irudikatzen da, nola kristau-erresumak arabeak botatzen joaten diren. Lau mapetako azkenean Al Andalus bakarrik Granadan dago. Garai hartan arabiarrak ez zituzten gerrak egiten eta bakean bizi ziren.
  Beste argazkian armada bere zaldietan agertzen da. Sasoi hartan, gerrak, zaldi gainean egiten ziren.

ERDI AROA: GIZARTE PIRAMIDEA.

Europako erresuma berrian gizartea hiru estamentuetan eta giza taldetan banatzen ziren:
Erregea agintari gorena zen. Noblezia nobleek, kondeek, markesek eta abarrek  osatzen

zuten. Haiek gazteluetan bizi ziren eta lur-jabeak ziren. Erregeari babesa ematen zioten

eta erregeak bere lurrak ematen zioten trukez. Talde honetan ere bai zeuden goi-elizjendeak

baina, haiek monasterioetan bizi ziren eta ikasten zuten eta kultura zabaltzen zuten. Nekaza-

riak jaun feudalaren agintearen mende zeuden eta nobleei zergak handiak ordaindu behar

zizkieten, lurrak lantzeagatik. Talde honetan ere zeuden behe-elizjendeak ere nekazariak

ziren eta Antzinako idazlanak ikasten eta kopiatzen zituzten hedatzeko.

ERDI AROA: TORNEOAK

Erdi Aroan torneoak antolatzen ziren. Borroka horien ezaugarririk nabarmenena justak ziren eta; zaldunek, etsai baten kontra egiten zuten borroka zaldien gainean. Zaldunek ezpatekin egiten zuten borroka eta armadurarekin jantzita.Zaldun bakoitzak bere leinuaren ikurra eramaten zuen.

Erdi aroa : Latina eta hizkuntzak .

Kaixo christian naiz eta hau izango da nire inguruko sarrera blogean 
: Erdi aroan hizkuntza hauek hitz egiten ziren : Galiziera ,  Leonesa 
, Gaztelania ,Euskara , Aragonesa eta  Katalana . nik hizkuntza ho-
rietaz bakarrik bi esagutzen eta hitz egiten ditut , euskara eta gazte-
nia dira . Eta hau da latinez idatzitako testu bat.

Erdi Aroa :eliza erromanikoak .

Estibalizeko eliza .

San Martineko eliza .

Kaixoooo lagunok , gaur hitz egingo dizuet eliza erromanikoei buruz . Eliza hauek XI. eta XII. mendeetan eraiki ziren . Elizak eta monasterioak arte honekin egiten ziren landa-eremuetan .Eraikinak harrizkoak eta baxuak ziren ,horma lodiak zituzten eta leiho txikiak jartzen zituzten . Eliz hauen ezaugarri bat erdi-puntuko arkuak egiten zirela da. Espero dut zuen gustukoa izatea , eta kontrolean pizka bat laguntzea .
                                                                                                                                        

Erdi-puntako arkua .

       

VITORIA-GASTEIZ ERDI AROAN

Ikusi nolakoa zen (gutxi gora behera) Vitoria-Gasteiz Erdi Aroan, hiria jaio zenean. Hori gertatu zenetik, 800 urte baino gehiago igaro dira. Alde nabarmena, ezta?

ERDI AROA : Izurrite beltza

Izurrite beltza  XIV. mendean (1347. urtean) sortu zen. Krisis bat da. Erdi Aroko biztanleriaren heren bat hil zen. Ona hemen National Geographicko dokumental interesgarria. Nik ikusi dut etxean nire aitarekin. Baina gaztelainaz dago.

ERDI AROA:MEZKITAK

Meskita bat gurtza-leku bat da fe islamiarreko jarraitzaileentzat. Gehienetan musulmanek meskitez   bere izen arabiarragatik,masŷid egatik deitzen da mezkita.Meskita hitza espainieraz erabiltzen da kultu islamiarrari denbora osoa eskainitutako eraikinetako mota guztiez esateko.

GIZAKIAREN HISTORIA

Hemen duzue gelan ikusitako Power Point-a beste formato batean.Historiari buruz ikasitako gauzak birpasatu ahal izango dituzue.

LORE BIZIAK

Ematen du loreak ez direla mugitzen, baina ikusi nola irekitzen diren gu konturatu gabe,